ખેડા જિલ્લામાં પશુપાલન વિભાગ બે-સ્તરીય વહીવટી માળખા હેઠળ કાર્યરત છે: ગુજરાત સરકારના પશુપાલન નિયામક કચેરી (Directorate of Animal Husbandry) દ્વારા રાજ્ય-સ્તરીય નીતિ અને તકનીકી માર્ગદર્શન, અને નડિયાદ સ્થિત જિલ્લા પંચાયત ખેડા (પશુપાલન શાખા) દ્વારા સ્થાનિક ક્ષેત્રીય વહીવટ.
વહીવટી માળખું અને સંપર્ક વિગતો
મુખ્ય અધિકારી: જિલ્લા પશુપાલન અધિકારી (DAHO)
કચેરીનું સરનામું: પશુપાલન શાખા, જિલ્લા પંચાયત કચેરી, ડભાણ રોડ, નડિયાદ, ખેડા – ૩૮૭૦૦૧
જિલ્લા પંચાયત સંપર્ક: ૦૨૬૮-૨૫૫૭૨૬૨ / ૦૨૬૮-૨૫૫૩૩૩
મુખ્ય સેવાઓ અને તબીબી માળખું
આ વિભાગ નીચે મુજબના ક્ષેત્રીય એકમો દ્વારા તમામ ૧૦ તાલુકાઓમાં (નડિયાદ, માતર, ખેડા, મહેમદાવાદ, મહુધા, કપડવંજ, કઠલાલ, ઠાસરા, ગળતેશ્વર અને વાસો) પશુઓના સ્વાસ્થ્ય અને ઉત્પાદનનું સંચાલન કરે છે:
- પશુ ચિકિત્સાલયો અને પોલીક્લિનિક્સ: શસ્ત્રક્રિયા, રોગનું નિદાન, ઘાની સારવાર અને સામાન્ય તબીબી સારવાર માટે તાલુકા મથકો અને વધુ પશુ-વસ્તી ધરાવતા ગામોમાં કાર્યરત.
- પ્રાથમિક પશુ સારવાર કેન્દ્રો (FAVC): પ્રાથમિક તપાસ (ટ્રાયજ), ઘા પર પાટાપિંડી અને નિયમિત દવાઓ પૂરી પાડવા માટે ગામડાઓના સમૂહોમાં સ્થિત.
- સઘન પશુ વિકાસ પ્રોજેક્ટ (ICDP): દેશી દૂધાળા પશુઓની જાતો (ગીર ગાય, કાંકરેજ ગાય અને મુર્રાહ/સુરતી ભેંસ)ના વીર્યનો ઉપયોગ કરીને કૃત્રિમ બીજદાન (AI) દ્વારા પ્રજનન ક્ષમતામાં સુધારો કરવાનું કાર્ય કરે છે.
- મોબાઇલ પશુ ચિકિત્સાલયો (MVD / “૧૯૬૨” સેવા): ટોલ-ફ્રી નેટવર્ક દ્વારા ડેરી પશુપાલકોને ઘરે બેઠા નિદાન, સારવાર અને કટોકટીની સહાય પૂરી પાડતી સેવા.
રોગ નિવારણ અને કલ્યાણ કાર્યક્રમો
- રાષ્ટ્રીય પશુ રોગ નિયંત્રણ કાર્યક્રમ (NADCP): ‘ખરવા-મોંવાસા’ (FMD) અને ‘બ્રુસેલોસિસ’ રોગ સામે જિલ્લા-વ્યાપી ફરજિયાત રસીકરણ અભિયાન.
- પશુ આરોગ્ય મેળા (પશુ સ્વાસ્થ્ય શિબિરો): લાંબા ગાળાની વંધ્યત્વની સમસ્યાનું નિવારણ, કૃમિનાશક દવાઓ આપવી, શસ્ત્રક્રિયા અને મફત સામાન્ય તપાસ માટે સમયાંતરે ગામડાના સ્તરે યોજાતી આરોગ્ય શિબિરો.
- કાનમાં ટેગિંગ અને INAPH ડેટાબેઝ: ‘નેશનલ ડિજિટલ લાઈવસ્ટોક મિશન’ હેઠળ પશુઓના રસીકરણના રેકોર્ડ, વંશાવળી અને સ્વાસ્થ્યની સ્થિતિ પર દેખરેખ રાખવા માટે ગાય અને ભેંસોના કાનમાં ૧૨-આંકડાના વિશિષ્ટ RFID/બારકોડેડ ટેગ લગાવવાની કામગીરી.
ખેડૂત સહાય યોજનાઓ (i-Khedut પોર્ટલ દ્વારા)
ખેડા જિલ્લાના પશુપાલકો રાજ્યના ‘i-Khedut’ પોર્ટલ દ્વારા સરકારી સહાય મેળવી શકે છે, જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
- સાધનો માટે સહાય: હાથથી અથવા વીજળીથી ચાલતા ઘાસ કાપવાના મશીનો (chaff cutters), દૂધ દોહવાના મશીનો અને છાણ/કચરો એકત્રિત કરવાના આધુનિક સાધનો પર ૫૦% થી ૭૫% સહાય.
- આશ્રયસ્થાન અને માળખાગત સુવિધાઓ: સ્વચ્છ પશુ શેડ અને પાણીના હવાડા (water troughs) બનાવવા માટે અનુદાન.
- નસ્લ સુધારણા એકમો: ૨, ૪ અથવા ૧૦ પશુઓના ડેરી એકમો સ્થાપવા માટે આર્થિક સહાય અને રાહત દરે લોન; જેમાં મહિલા સ્વ-સહાય જૂથો (SHGs) અને SC/ST ખેડૂતો માટે વિશેષ સહાય ક્વોટાની જોગવાઈ છે.
- ચારાના બિયારણની કિટ્સ: પશુઓના પોષણયુક્ત આહાર માટે પ્રમાણિત બહુવર્ષાયુ અને મોસમી ચારાના બિયારણ (જુવાર, હાઇબ્રિડ નેપિયર ઘાસ અને મકાઈ) નું સબસિડીયુક્ત દરે વિતરણ.
કટોકટીના સંપર્ક નંબરો
- પશુ હેલ્પલાઇન અને મોબાઇલ એમ્બ્યુલન્સ: ૧૯૬૨ (ટોલ-ફ્રી, ૨૪/૭)
- જિલ્લા કટોકટી કેન્દ્ર (ખેડા): ૦૨૬૮-૧૦૭૭ / ૧૦૭૭